Blue economy จุดตัดของเศรษฐกิจและความยั่งยืนจากมหาสมุทร

มนุษย์ พึ่งพิงมหาสมุทรมายาวนานนับหลายศตวรรษ ก่อนหน้าที่เราจะรู้จักการตกปลา จับหอย การเพาะเลี้ยง หรือใช้ประโยชน์อื่น ๆ จากทะเล มวลน้ำมหาศาลนี้ ช่วยหล่อเลี้ยงชีวิตพวกเราด้วยการเป็นเครื่องควบคุมสภาพอากาศ และดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์

โดยคณะกรรมการระดับสูง เพื่อเศรษฐกิจมหาสมุทรที่ยั่งยืน ประมาณการว่าเศรษฐกิจมหาสมุทร สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ถึง 21% แต่แน่นอนว่า ที่ไหนมีผู้คนที่นั่นย่อมมีระบบเศรษฐกิจตามมา ประเทศต่าง ๆ พัฒนาเศรษฐกิจในมหาสมุทรของตัวเอง ผ่านการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรทางทะเลและทะเล ตั้งแต่การขนส่ง การทำประมงเชิงพาณิชย์ การพัฒนาด้านน้ำมัน แร่ธาตุ และก๊าซ การท่องเที่ยว กิจกรรมสันทนาการไปจนถึงการแข่งขันกีฬา

ผู้คนมากกว่าสามพันล้านคนใช้มหาสมุทรเพื่อการยังชีพ และ 80% ของการค้าโลกเกิดขึ้นเหนือทะเล จะเห็นได้ว่า มหาสมุทรและทะเลช่วยสร้างรายได้ให้กับผู้คน ตั้งแต่ระดับท้องถิ่นไปจนถึงระดับประเทศเลยทีเดียว จากการรายงานของธนาคารโลกพบว่า มันเป็นภาคส่วนของเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ที่มีมูลค่ากว่า 1.5 ล้านล้านดอลลาร์ต่อปี

มหาสมุทรและทะเล ช่วยขจัดความยากจน และสร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับมนุษย์ นอกจากนี้ ยังสร้างงาน สร้างรายได้ให้กับผู้คนกว่า 350 ล้านตำแหน่งทั่วโลก แต่การใช้ประโยชน์อย่างหนักหน่วง ที่ยาวนานตั้งแต่อดีต กำลังสร้างผลกระทบต่อความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ ทั้งมลพิษทำให้ทะเลกลายเป็นกรด อุณหภูมิน้ำที่สูงขึ้น สิ่งมีชีวิตต่าง ๆ กำลังสูญพันธุ์และมีจำนวนที่ลดลงเรื่อย ๆ

ด้วยเหตุนี้เอง แนวคิด “เศรษฐกิจสีน้ำเงิน : Blue economy” จึงถือกำเนิดขึ้น ซึ่งเป็นแนวคิดที่เป็นจุดตัดของการใช้ประโยชน์ ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์เพื่อสร้างความยั่งยืน ให้กับระบบนิเวศของมหาสมุทรและทะเล

องค์การสหประชาชาติ เปิดตัวเศรษฐกิจสีน้ำเงินครั้งแรก ในระหว่างการประชุมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่กรุงโดฮาประเทศกาตาร์ ในปี ค.ศ. 2012 โดยนับเป็นกุญแจสำคัญ ในการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG) ข้อที่ 14 ‘Life Below Water’ ที่มีหมุดหมาย เพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์มหาสมุทร ทะเล และทรัพยากรทางทะเลอย่างยั่งยืน

Blue economy ประกอบด้วยภาคเศรษฐกิจที่หลากหลาย และนโยบายที่เกี่ยวข้อง โดยครอบคลุมกิจกรรมทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับมหาสมุทร ทะเลและชายฝั่ง ตั้งแต่การประมงแบบดั้งเดิม การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ การขนส่งทางทะเล พลังงานทางทะเลหมุนเวียน ไปจนถึงการท่องเที่ยวชายฝั่ง โดยมีคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องอย่าง ทรัพยากรสีน้ำเงิน Blue resource อาหารสีน้ำเงิน Blue food (ผลผลิตทางอาหารที่ได้จากทะเลและมหาสมุทร) คาร์บอนสีน้ำเงิน Blue carbon (คาร์บอนที่ถูกดูดซับโดยมหาสมุทร และระบบนิเวศชายฝั่ง) การเงินสีน้ำเงิน Blue finance (กลไกทางการเงินเพื่อ Blue economy) เป็นต้น

Blue economy คือกระบวนการพัฒนาขีดความสามารถ และความหยืดหยุ่น เทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ ๆ รวมถึงความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อขับเคลื่อนความยั่งยืนของมหาสมุทรและทะเล โดยมีการคาดการณ์จาก OECD ว่าเศรษฐกิจมหาสมุทร (ocean economy) อาจเพิ่มขนาดเป็นสองเท่า คือประมาณ 3 ล้านล้านดอลลาร์ภายในปี ค.ศ. 2030