หุ้น IPO และธุรกรรมรองเท้าเขียว Greenshoe Options

Greenshoe Options คือ การยืมหุ้นของผู้บริหารออกมาขายพร้อมกับหุ้น IPO จุดประสงค์หลัก คือ หวังจะช่วยลดเหตุการณ์ที่ราคาหุ้น IPO เปิดมาต่ำกว่าราคาจอง ธุรกรรมดังกล่าวมักเป็นธุรกรรมที่ทำในช่วงจดนำหุ้นเข้าตลาด เพื่อช่วยกระตุ้นการตัดสินใจซื้อหุ้น IPO ของนักลงทุนรายย่อยให้ง่ายขึ้น

ขอเริ่มต้นอธิบายจากเรื่อง หุ้น IPO หรือ หุ้น Initial Public Offering คือ หุ้นที่มีการเปิดขายแก่บุคคลทั่วไปเป็นครั้งแรก หรืออีกนัยหนึ่งก็มีความหมายถึง การนำหุ้นเข้าตลาดหลักทรัพย์ด้วย ถึงแม้ในความเป็นจริง การทำ IPO หมายถึงการขายหุ้นกับประชาชนทั่วไป แต่ส่วนใหญ่ การขายหุ้นครั้งแรกในตลาดหลัก ก็มักจะตามมาด้วยการนำหุ้นที่ขายเหล่านั้นมาขายต่อในตลาดรอง อย่างตลาดหุ้น (ตลาดหลักทรัพย์) เสมอ

การนำหุ้นเข้าตลาดหลักทรัพย์ ส่วนใหญ่จะเริ่มต้นจากการขายหุ้น IPO ให้กับนักลงทุนรอบหนึ่งก่อน ก่อนจะนำหุ้นเหล่านั้นมาจดทะเบียนซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์อีกครั้ง นักลงทุนจำนวนหนึ่งเก็งกำไรจากการเข้าตลาด เพราะหุ้น IPO มีจำนวนจำกัด หากซื้อ IPO ก่อน แล้วมาขายในวันเปิดตลาด หลายคนเชื่อว่าจะทำให้ได้ผลตอบแทนดี คนจำนวนมากจึงนิยมซื้อหุ้น IPO มาก

แต่ในทางตรงกันข้าม ช่วงไหนที่ตลาดหุ้นซบเซา หรือหุ้น IPO ไม่ค่อยวิ่ง คือ วันแรกที่นำเข้าตลาดแล้วบวกไม่เยอะ คนตัดสินใจซื้อ IPO จะลังเล กลัวว่าซื้อไปจะขาดทุนในวันเปิดตลาด บริษัทอาจจะระดมทุนยากขึ้น จึงเป็นที่มาของการทำ Greenshoe Option นั่นเอง

ครั้งไหนที่หุ้นที่จะเข้าตลาดดูมีแนวโน้มที่จะต่ำจอง (ราคาหุ้นวันเปิดตลาดต่ำกว่าราคาหุ้นที่คนซื้อ IPO มาก่อน) ผู้จัดจำหน่าย หรือ คนกลาง มักจะทำ Greenshoe Option หรือ ยืมหุ้นผู้บริหารมาขายก่อน

เมื่อทำการซื้อขายในตลาด หากราคาเปิดต่ำกว่าราคาจอง IPO คนกลางจะซื้อหุ้นจำนวนดังกล่าวมาคืนผู้บริหาร เพื่อเป็นการพยุงราคาหุ้น IPO ไม่ให้ตกลงไปมาก แต่ถ้าหากราคาเปิดสูงกว่าจอง คนกลางก็จะปล่อยให้หุ้นดังกล่าวถูกขายออกไปโดยไม่ซื้อกลับมาคืน

อ่านมาถึงตรงนี้ หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมถึงต้องเรียกกันว่า Greenshoe Option ด้วย ทำไมถึงไม่เรียกด้วยชื่อธุรกรรมอะไรที่มันดูธรรมดากว่านี้ เช่น ธุรกรรมพยุงราคา ธุรกรรมขายก่อนซื้อคืนในตลาด เป็นต้น ทำไมต้องเรียกว่า ธุรกรรม Greenshoe Option ?

เหตุผล คือ บริษัทแรกที่ทำธุรกรรมแบบนี้ คือ บริษัท Green Shoe Manufacturing Company ในปี 1919 นักลงทุนจึงนำชื่อของบริษัทมาตั้งเป็นชื่อเล่นของธุรกรรมนี้เสียเลย แต่หากจะเรียกด้วยศัพท์ที่ดูตรงตัวและเข้าใจง่ายกว่า เราก็อาจจะสามารถเรียกว่า Over-allotment Option ได้

Greenshoe Option ยังมีปัญหาในการทำในประเทศไทย เนื่องจากการที่ผู้บริหารขายหุ้นออกมาก่อนในตอนแรกเป็นการขายหุ้นนอกตลาด ซึ่งตามกฎหมายจะไม่ได้ประโยชน์ทางภาษี ผู้บริหารต้องแสดงรายการดังกล่าวเป็นรายได้ และเสียภาษี ซึ่งถือว่าเป็นจำนวนมากทีเดียว

ในมุมมองส่วนตัว Greenshoe Option ไม่ถือเป็นเรื่องสลักสำคัญใดๆ ต่อการลงทุนแนววีไอ เพราะเป็นการพยุงราคาในระยะสั้น แต่สำหรับคนเก็งกำไร IPO ระยะสั้น การมี Greenshoe Option ดูจะเป็นข่าวดี เพราะอย่างน้อยก็พอจะมีคนการันตีให้ได้ว่าราคาหุ้นนั้นไม่น่าจะ “ต่ำจอง”