คนในชาติลดลง คนต่างชาติกลับเพิ่มขึ้น ทางออกของปัญหาประชากรในญี่ปุ่น

ปัญหาประชากรญี่ปุ่นเป็นสิ่งที่คาดเดาได้ว่าจะเกิดขึ้น ทั้งจากการที่ญี่ปุ่นมีอัตราการเกิดน้อยลงเรื่อยมา และการที่ญี่ปุ่นมีจำนวนประชากรผู้สูงอายุมากที่สุดในโลก [1] ในปี ค.ศ. 2022 ญี่ปุ่นมีจำนวนประชากรผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไปมากถึงร้อยละ 29.9 และคาดว่าในปี ค.ศ. 2050 ญี่ปุ่นจะมีจำนวนประชากรผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปมากถึงร้อยละ 37.5 [2] ปัญหาในด้านผู้สูงอายุนี้เป็นสิ่งที่ญี่ปุ่นเตรียมการรับมือมาเสมอ อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 2023 นี้ ผลสำรวจกลับชี้ให้เห็นว่า จำนวนประชากรของประเทศญี่ปุ่นทั่วประเทศ 47 จังหวัดมีจำนวนลดลงอย่างมาก สวนทางกับจำนวนชาวต่างชาติที่มีเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ [3]

ข้อมูลจากกระทรวงกิจการภายในประเทศของญี่ปุ่นชี้ให้เห็นว่า จำนวนประชากรที่มีสัญชาติญี่ปุ่นมีอยู่ประมาณ 122.42 ล้านคน (ข้อมูลภายในวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 2023) เมื่อเทียบกับปีก่อนแล้ว นับว่าจำนวนประชากรญี่ปุ่นลดลงมากถึง 800,000 ราย แม้จะคาดเดาได้ว่าจำนวนประชากรญี่ปุ่นที่มีผู้สูงอายุเป็นจำนวนมากจะต้องลดฮวบลงอยู่แล้ว แต่ประเด็นที่น่าสนใจมากกว่านั้นคือการที่จำนวนชาวต่างชาติที่อยู่อาศัยในญี่ปุ่นกลับเพิ่มมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

จำนวนประชากรที่อาศัยในญี่ปุ่นที่เป็นชาวต่างชาติเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 10.7 จากปีที่แล้ว คิดเป็นจำนวนร่วม 2.99 ล้านคน ซึ่งเป็นจำนวนที่เพิ่มขึ้นสูงสุดนับตั้งแต่ญี่ปุ่นมีมาตรการควบคุมคนที่เข้มงวดตั้งแต่ช่วง 3 ปีก่อนที่โควิด-19 แพร่ระบาด จากข้อมูลของสำนักงานกำกับดูแลคนเข้าเมืองของญี่ปุ่น ร้อยละ 50 ของประชากรที่เพิ่มขึ้นมาจากประเทศจีน เวียดนาม และเกาหลีใต้

แม้ว่าญี่ปุ่นไม่ได้มีแผนการชัดเจนที่จะรับแรงงานต่างชาติหรือผู้อพยพมาเพื่อแก้ไขปัญหาจำนวนประชากรของประเทศที่ลดลง แต่รัฐบาลญี่ปุ่นก็มีแผนที่จะรับแรงงานต่างชาติเข้ามาเพื่อช่วยเสริมกำลังแรงงานที่ยังขาดแคลน รวมถึงแรงงานที่ใช้ทักษะพิเศษต่าง ๆ เช่น การเปิดรับวีซ่าฝึกงานทางด้านเทคนิค หรือการประกาศรับแรงงานทักษะเฉพาะทาง เพื่อดึงดูดชาวต่างชาติที่ต้องการอาศัยอยู่ที่ญี่ปุ่นในระยะยาว

ส่วนการแก้ไขปัญหาประชากรชาวญี่ปุ่นที่มีจำนวนลดลงนั้น รัฐบาลได้วางแผนสนับสนุนทางการเงินเพิ่มเติมสำหรับครอบครัวที่วางแผนจะมีลูก เพื่อกระตุ้นการเพิ่มจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น ปัญหาอัตราการเกิดที่น้อยลงนับเป็นปัญหาที่ต้องจัดการอย่างเร่งด่วน เพราะอัตราการเกิดของชาวญี่ปุ่นในปีที่แล้วมีจำนวนเพียง 771,801 ราย นับว่าน้อยที่สุดนับตั้งแต่เริ่มมีการสำรวจในปี ค.ศ. 1979

สังคมญี่ปุ่นยังต้องปรับตัวอีกมากเพื่อให้เข้ากับภาวะประชากรเด็กลด ประชากรผู้สูงอายุล้นเมือง และชาวต่างชาติที่นับวันยิ่งจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ การมองเห็นข้อดีของแรงงานต่างชาติและเลือกรับแรงงานที่มีทักษะพิเศษนับว่าเป็นผลดีอย่างยิ่งต่อเศรษฐกิจของญี่ปุ่น แต่ในขณะเดียวกัน รัฐบาลก็ต้องพยายามรักษาสมดุลไม่ให้ประชากรที่เป็นชาวญี่ปุ่นลดน้อยลงไปมากกว่านี้ ต่อจากนี้ไป เราคงได้แต่จับตาดูต่อไปว่า ญี่ปุ่นจะเป็นอย่างไรต่อไป ในวันที่แรงงานต่างชาติ และจำนวนประชากรในชาติมีความเป็นไปที่สวนทางกัน